KONSİNYE İŞLEMLERİ

Konsinye Nedir? Taraflar Kimlerdir?

Konsinye kelime olarak, malların mülkiyet hakkında herhangi bir değişiklik meydana getirmeden, aracı (komisyoncu) ile malların nakledilmesi demektir.

Konsinye satış uygulamalarında mallar bir işletmeye (komisyoncuya) gönderilir. Bu gönderilme işlemi sırasında malların zilyetliği devredilmiş olur. Konsinye satışta malların satışlarında ve fiyatlarında söz sahibi; malları gönderen firmaya aittir. Komisyoncuya gönderilen mal, komisyoncu tarafından hangi fiyatla satılacak, iade işlemleri hangi fiyatlar üzerinden gerçekleşecek sorularının cevabını malı gönderen firma belirler.

Konsinye satışlarda tarafları terimlerle tanıtmak gerekirse; malı gönderen firmaya konsinyatör, malı belirli yerlere, önceden belirlenmiş fiyatlara satışını gerçekleştirecek olan veya devrini gerçekleştirecek olan tarafa ise konsinyi denir.

Konsinye İşlemlerinde Belgeleme Nasıl Olur?

Vergi Usul Kanununa (VUK) göre malların nakledilmesi, sevk irsaliyesi ile olmalıdır. Bu nedenle malın taşınması sırasında, taşıma işlemini gönderen firma (konsinyatör) yapıyorsa gönderici firma, taşıma işlemini komisyoncu (konsinyi) yapıyorsa komisyoncu tarafından sevk irsaliyesi düzenlenmelidir. Ayrıca malın konsinye amacı ile taşındığı da sevk irsaliyesinde belirtilmelidir.

VUK’a göre; yapılan iş karşılığında, müşterinin elde ettiği alış işlemi karşılığında borçlandığını göstermesi için satıcı tarafından alıcıya kesilen belgeye fatura denilmektedir. Konsinye işlemlerinde, işlem, satış sözleşmesine dayanmamaktadır. Dolayısı ile satış sözleşmesine dayanmadığı ve mülkiyet devri söz konusu olmadığı için konsönyatör ve konsinyi arasında faturalandırma olamamaktadır.

Bununla birlikte, konsinyi tarafından mal nihai alıcıya ulaştığı anda satış işlemi gerçekleşmiş olacaktır. Dolayısı ile konsinyi malı alıcıya devrettiği anda malın mülkiyet hakkı da devrolunmaktadır. Bu esnada konsinyi, alıcı adına satış bedeli üzerinden, konsinyatör ise daha önce belirlenen bedel üzerinden konsinyiye faturalandırma yapmaktadır.

Yine VUK’a göre, malın satış işlemi gerçekleştikten sonra 7 gün içinde fatura kesilmek zorundadır. Konsinye işlemlerinde irsaliye tarihi dikkate alınmaz. Konsinye işlemlerinde, konsinyi firma  alıcıya malı sattıktan sonra en geç 7 gün içinde faturalandırma işlemleri gerçekleştirilir.

Konsinye İşlemlerde Süreç Nasıl İşler? Sonuçları Nelerdir?

Konsinye süreci adımlar halinde şu şekilde özetlenebilir;

• Konsinyatör malın komisyoncu (konsinyi) tarafından hangi fiyatla satılacağını belirler.
• Konsinyatör konsinyiye (veya konsinyi konsinyatöre) sevk irsaliyesi keser. (Konsinyi İrsaliye). İrsaliyede konsinyi mal taşıdığı belirtilir.
• Konsinyi malı alıcıya satar.
• Konsinyi alıcıya önceden konsinyatör tarafından belirlenen satış fiyatından fatura keser.
• Konsinyatör alıcıya önceden belirlenen tutar üzerinden fatura keser.

Konsinye satış işlemi sonrası ortaya çıkan sonuçlar şöyle özetlenebilir;

• Alıcı konsinyiye, konsinyi de konsinyatöre borçlanmış olur.
• Konsinyi, konsinyatörden aldığı ve alıcıya devrettiği tutar arasında kazanç sağlamış olur.
• Satış süreci, konsinyatör tarafından belirlenmiş olur.
• Konsinyatör firma ile malın mülkiyet devrinin gerçekleştirildiği alıcı arasında, birbirleri ile doğrudan bağlantı olmadan, mal mülkiyet devri konsinyi tarafından sağlanmış olur.

Konsinye Satışlarda Vergiyi Doğran Olay Nedir?

Katma değer Vergisi (KDV) kanununda vergiyi meydana getiren olay teslimdir.

Teslim, malın mülkiyetinin devri esnasında gerçekleşir. Bu durum; firmanın şoförüne teslim ettiği anda kendi deposunda da gerçekleşebilir, müşterinin işyerinde de gerçekleşebilir. Burada önemli olan yer değil, karşı tarafa teslimdir.

KDV kanununa göre, KDV’yi doğuran olay teslim olduğu için, teslim işlemi gerçekleştiği ayda söz konusu işlem KDV beyanı ile beyan edilmelidir. KDV beyanı ise fatura kesmede 7 günlük süreyi değil, ilgili ayda işlemin gerçekleşip gerçekleşmediğine bakmaktadır.

Örneğin 28 Haziran’da teslim işlemi gerçekleşmiş olsun. Bu durumda VUK’a göre satıştan itibaren 7 gün içinde faturalandırma yapılmaktadır. Yani fatura tarihi 5 Temmuz olabilir. Böyle bir durum olsa dahi, KDV kanunu teslimi dikkate aldığı için ve teslim edilen ayda bildirilmesi gerektiği için, fatura tarihi 5 Temmuz dahi olsa KDV beyannamesinde ilgili işlemin KDV’si Haziran ayında gösterilmelidir. Bu gibi durumlarda karışıklık olabileceği için, faturanın haziran ayına kesilmesi mantıklı olacaktır.

Konsinye işlemlerinde ise teslim işlemi, konsinyinin alıcıya malı teslim ettiği anda gerçekleşmektedir. Dolayısı ile Konsinyatörden konsinyiye gönderilen mal teslim tanımına girmemektedir. Konsinyatör, konsinyi ve alıcı açısından KDV beyanında gösterilebilmesi için konsinyi tarafından alıcıya malın teslimi gerçekleşmelidir.

Yurt Dışı Konsinye İşlemleri Nasıl Olur?

İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından çıkarılan KDV – 2009/125 sayılı uygulama tamiminde konsinye ihracatın tanımı ve nasıl yapıldığı şöyle açıklanmıştır:
“…06.06.2006 tarih ve 26190 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “İhracat Yönetmeliği”nin 4/h maddesinde konsinye ihracat; Kesin satışı daha sonra yapılmak üzere yurt dışındaki alıcılara, komisyonculara ihracatçının yurt dışındaki şube veya temsilciliklerine mal gönderilmesi olarak tanımlanmıştır.

Aynı Yönetmeliğin 9. maddesinde konsinye ihracatla ilgili aşağıdaki hükümlere yer verilmiştir:

• Konsinye ihracat başvuruları ilgili İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine yapılır.
• Madde ve/veya ülke politikası açısından Müsteşarlıkça getirilebilecek düzenlemeler kapsamındaki mallarla ilgili konsinye ihraç talepleri; Müsteşarlığın görüşü alındıktan sonra, bunun dışında kalan mallara ilişkin talepler ise doğrudan İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince sonuçlandırılır.
• İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince konsinye ihracat meşruhatı düşülerek onaylanmış gümrük beyannamelerinin otuz gün içinde gümrük idarelerine sunulması gerekir.
• İhracatçılar, konsinye olarak gönderilen malların kesin satışının yapılmasından sonraki otuz gün içinde durumu, kendileri tarafından düzenlenmiş kesin satış faturası veya örneği ve gerekli diğer belgeler ile birlikte izni veren İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine ve aracı bankaya bildirir.
• İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği, verdikleri konsinye ihraç izinlerine ait bilgileri, malın kesin satışının kendilerine bildirilmesinden itibaren beş gün içinde aracı bankaya bildirir.
• Konsinye olarak gönderilen malın ihraç tarihinden itibaren bir yıl içinde kesin satışının yapılması gerekir. Bu süre, haklı ve zorunlu nedenlere istinaden müracaat edilmesi halinde, izni veren İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince iki yıl daha uzatılabilir.
• Süresi içinde satışı yapılan malın bedelinin kambiyo mevzuatı, satılamaması halinde ise malın gümrük mevzuatı çerçevesinde yurda getirilmesi gerekir.”

173 no.lu  VUK  Genel  Tebliğinde  uluslararası taşımacılıkta kullanılan hamule senedi, konşimento, gibi belgelerin ve gümrük giriş çıkışlarında nakil vasıtalarındaki malların mevcudu tespit edilip mühürlendikten sonra Gümrük İdarelerince verilen resmi belgelerin de sevk irsaliyesi olarak kabul edileceği belirlenmiştir. Satışın ihracat şeklinde gerçekleşmesi durumunda, ihracatçı birliği tarafından konsinye ihracat şerhi düşülerek onaylanan gümrük beyannamesi sevk irsaliyesi olarak kabul edilecektir. Konsinye olarak gerçekleştirilecek ihracat işlemine ilişkin kesin ihracat faturası ihraç konusu malların konsinyi tarafından alıcıya teslimi ile birlikte düzenlenecek olmasına rağmen malın gönderilmesi aşamasında gümrük işlemleri için geçici bir ihracat faturası düzenlenecektir. Konsinye ihracatta gümrükten geçiş için düzenlenen bu geçici fatura, hasılat kaydına konu olmaz. Hasılat kaydı, kesin satış günü itibari ile kesin ihraç faturasındaki bedel üzerinden yapılır.

Konsinye İşlemlerinde Muhasebe Kayıtları Nasıl Olur?

Konsinye satışlar, yukarıda bahsedildiği gibi bazı işlemlerden geçmektedir. Dolayısı ile bu işlemlerin her biri konsinyatör ve konsinyi tarafından muhasebe kayıtlarına alınır. Bu konuyu örnek üzerinde göstermekte fayda olacaktır.

Örnek;

• X firması (konsinyör) 100 adet malı Y firmasına (konsinyiye) 15 Ocak 2020 tarihinde konsinye olarak göndermiştir.
• Y firması malların tamamını 20 Mart 2020 tarihinde 150.000 TL + KDV bedelle satmış ve X firmasına bildirmiştir.
• X firması Y firmasına 25 Mart tarihinde 100.000 + KDV tutarında fatura kesmiştir.
• Satışa konu olan malların A firmasına maliyetinin 75.000 TL olduğu varsayımıyla muhasebe kayıtları aşağıdaki gibi olmalıdır:

X Firması (Konsinyatör) (Malı Gönderen Firma) Muhasebe Kayıtları

Y Firması (Konsinyi) (Komisyoncu Firma) Muhasebe Kayıtları